پس از آنکه در دهة 80 قرن بیستم ، کامپیوترهای شخصی وارد منازل ما شدند، دنیای اطلاعات وارد مرحلة نوینی از حیات خود شد. با گسترش روزافزون کاربری کامپیوترهای شخصی در میان اقشار مختلف جامعه ، آرام آرام پایه های تحولی بس عظیم در امر ارتباطات ریخته شد و با ورود شبکة جهانی اینترنت به عرصة ارتباطات و اتصال این کامپیوترهای خانگی به این شبکه، به ناگاه با دنیایی مواجه شدیم که در آن به آسانی با فشار دادن چند کلید می توان از تازه ترین اخبار در هر حوزه خبری، علمی، سیاسی، اجتماعی و غیره مطلع گردید.

در حقیقت این تحول شگرف در دنیای صنعت و فناوری در حال شکل گیری است و می توان از آن به موج چهارم تکنولوژی یاد کرد، ناشی از ارتباط موضوع پردازش داده ها با فناوری ساخت تجهیزات رایانه ای و زیرساخت مخابراتی است. به تعبیری دیگر فناوری اطلاعات عبارتست از مطالعه ، طراحی، استقرار، پشتیبانی یا مدیریت سیستمهای اطلاعاتی مکانیزه. طبق تعریف " تکنولوژی شامل تکنیکهای ساخت و تولید روشها و ابزارهایی است که جهت تسلط بر محیط طبیعی انسان بکار می رود".بر این اساس اصطلاح فناوری اطلاعات IT برای توصیف تکنولوژیهایی بکار می رود که ما را در ضبط ، ذخیره سازی ، پردازش ، بازیابی ، انتقال ، و دریافت اطلاعات یاری می کنند و ابزارهایی هستند که منجر به تولید اطلاعات می گردند. این اصطلاح تکنولوژیهایی نظیر ماهواره ها، رایانه ها، فاکس، میکروگرافها، ارتباطات از راه دور و نیز تکنولوژیهای قدیمی تر نظیر بایگانی ، ماشین های محاسباتی و غیره را در بر می گیرد.

با این تعریف اخیر شاید بهتر متوجه ابعاد تغییراتی که این تکنولوژی در زندگی ما بوجود خواهد آورد، بشویم. صنعت، تجارت، آموزش و پرورش ، بانکداری بازیها و تفریحات روزانه ، خریدهای روزمره، استفاده از خدمات خانگی ، بازارهای کالا و خدمات، وسایل مورد نیاز ما، اصطلاح رایج در زبان روزمره ما همه و همه دستخوش تغییراتی شگرف خواهند شد.

مفاهیمی مانند E- Learning ، E-Commerce ، و غیره تنها بخشهایی از این تحول شگرف خواهند بود و ما از دنیای فیزیکی قدم به دنیای مجازی خواهیم گذاشت و در یک کشور مجازی با یک دولت مجازی زندگی خواهیم کرد. به نظر نگارنده دستاوردهای IT  را در 10 زمینه زیر می توان خلاصه کرد:

  1. از بین رفتن مرزهای جغرافیایی برای مطالعه، تجارت و مدیریت.
  2. ایجاد وسیع پیوستگی های اقتصادی ، سیاسی و علمی بین کشورهای جهان.
  3. افزایش توان و قابلیتهای ارتباطی و پردازش اطلاعات.
  4. ایجاد و توسعة صنایع پیشرفته.
  5. استفادة مؤثر و کارآمد از اطلاعات موجود.
  6. کاهش خطای انسان در پردازشها، انجام دقیق تر امور و انجام سریع تر مسئله یابی که زیر بنای تصمیم گیری و سیاستگذاری صحیح است.
  7. کاهش محسوس و چشمگیر هزینه ها.
  8. کاهش چشمگیر حجم مراسلات و ارتباطات فیزیکی.
  9. سرعت بخشیدن به برقراری ارتباطات، و ایجاد توانایی بالای عمل که نیاز جامعه گسترده و پیچیدة امروزی است.
  10. اما ایجاد فضای مجازی در این ارتباطات، بصورتی که مشکلات ارتباطات الکرونیکی سابق را که غیر طبیعی ، غیر اجتماعی و نامتناسب با خصوصیات روانی اجتماعی انسانها بودند، نداشته باشد.

 

IT  در ایران :

اولین قدم دولت جمهوری اسلامی ایران در زمینة فناوری اطلاعات تغییر نام و کارکرد وزارت پست تلگراف و تلفن به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بود. بعد از تشکیل این وزارتخانه که متولی توسعه و ایجاد زیرساختهای مورد نیاز IT است با تهیه طرحی بنام " تکفا" برنامه بلند مدتی را برای ایجاد و توسعة IT  در کشور تهیه کرد که هم اکنون در حال انجام است. امیدواریم با هوشیاری مسئولان نظام ، استفاده این فناوری نه چندان جدید باعث کاهش بیکاری و توسعة اقتصادی و علمی کشور شود.

سؤال بنده این است که از آنجاییکه بسیاری از ما کتابداران خودمان را منتسب به حوزه IT  می دانیم ، آیا می توانیم نقشی در ایجاد و توسعة آن لا اقل در محیط کار خودمان داشته باشیم ؟ اگر جوب مثبت است چطوری؟ اگر نه چه لزومی دارد که ما خودمان را به این حوزه منتسب کنیم؟