تصورش را بکنيد، اگر چيني ها 15 سال بعد از ميلاد مسيح کاغذ را اختراع نکرده بودند، مجبور بوديم روي طومارهايي از پارچه ابريشمي بنويسيم.
آن وقت سواد خواندن و نوشتن مختص طبقه مرفه و ثروتمندها مي شد. با يک نگاه سريع به اطراف خود، به حضور چشمگير کاغذ در زندگي بشر امروزي پي مي بريم.
طي آماري که انجمن ملي فروشندگان کاغذ در انگلستان منتشر کرده است ، مردم جهان در سال گذشته ميلادي 280ميليون تن کاغذ مصرف کرده اند و اين يعني 56 تريليون ورق کاغذ به ابعاد نامه.
قريب 2 هزار سال ، جوهر روي کاغذ تنها روش نمايش کلمات و تصاوير بود. حتي بعد از اختراع رايانه ، به علت مشکلات حمل و نقل و قيمت رايانه ها، باز هم کاغذ و جوهر جايگاه خود را از دست نداده است.
مهمترين مزيت کاغذ و جوهر، عدم نياز به يک منبع تغذيه است. کلمات فقط يک بار روي کاغذ نقش مي بندند و براي هميشه باقي مي مانند؛ اما اين موضوع يک نقص بزرگ است ، شما هيچ گاه نمي توانيد کلمات و جملات نوشته شده روي کاغذ را تغيير دهيد و مهمتر اين که وقتي تعداد و حجم کاغذها زياد باشد - مثلا چند کتاب - حمل و نقل آنها مشکل است.
اين نارسايي ها و مشکلات ، دانشمندان را به تحقيق و تلاش واداشت ، تا سرانجام يک انقلاب کاغذي رخ دهد.
نام اين فناوري جديد را جوهر الکترونيک (Electronic Ink) گذاشتند. پديده اي که کم کم جايگزين جوهر و کاغذ معمولي خواهد شد.
در اين مقاله قصد داريم با طرز کار جوهر الکترونيک آشنا شويم و ببينيم چگونه مي توان تمامي کتابهاي يک کتابخانه را در يک کتاب جمع و جور جاي داد و براحتي آن را با خود حمل کرد. در نگاه اول ، جوهر الکترونيک بسيار شبيه جوهر معمولي است ، اما با کمي دقت بيشتر به تفاوت هاي آنها پي مي بريم.
2 گروه مختلف به طور همزمان روي اين فناوري کار کرده اند؛ E- Inkاز کمبريج و شرکت زيراکس (Xerox).
محصولات اين 2 شرکت بسيار به هم شبيهند و تفاوت هاي کوچکي دارند. جوهر الکترونيک روي تمام سطوحي که جوهر معمولي مي نويسد، قابل استفاده است ، اما صفحات يک کتاب الکترونيک از نوعي پلاستيک نازک تهيه مي شود.
سطح اين صفحات همانند کاغذ شطرنجي از سلولهاي کوچکي تشکيل شده است ؛ دقيقا مثل سطح مانيتور که با مربعهاي کوچکي به نام پيکسل پر شده است.
پشت تک تک اين سلولها مدارهاي ريزي جاسازي شده که باعث مي شود اين سلولها به صورت مثبت يا منفي شارژ شوند و به صورت نقاط تيره و روشن درآيند و به اين ترتيب حروف ، کلمات و تصاوير نمايش داده شوند.
يک توپ شفاف و بي رنگ پلاستيکي را در نظر بگيريد. فرض کنيد داخل اين توپ را از توپهاي کوچک و سفيد رنگ پينگ پونگ و يک مايع آبي رنگ پرکرده ايد.
اگر از بالاي اين توپ شفاف به آن بنگريد، چون توپهاي پينگ پونگ سبک هستند و بالا مي آيند، - رنگ توپ را سفيد مي بينيد؛ اما اگراز زير توپ به آن نگاه کنيد، آن را آبي مي بينيد. تکنيک جوهرالکترونيک شرکت E-ink همين گونه است.
فرض کنيد هزاران توپ شفاف کنار هم گذاشته ايد و يک دايره بزرگ ساخته ايد. هدايت توپهاي پينگ پنگ هم دست شماست و مي توانيد آنها را به سمت بالا و يا پايين توپهاي شفاف حرکت دهيد.
آن وقت مي توانيد با آبي يا سفيدکردن توپهاي شفاف حروف دلخواه خود را نمايش دهيد. در دنياي واقعي اين توپها کمي (!) کوچکتر هستند؛ يعني حدود يک ده هزارم متر، نام آنها هم ديگر توپ شفاف نيست.
به آنها ميکروکپسول (کپسول هاي کوچک) مي گويند. تقريبا صدهزار ميکروکپسول در يک اينچ مربع از کاغذ (45/6سانتيمتر مربع) جاي مي گيرند.
در هر ميکروکپسول صدها تراشه (Chip) کوچک رنگي قرار دارد. البته در مدلهاي آزمايشگاهي ساخته شده ، چيپ ها به رنگ سفيد و جوهر موجود در ميکروکپسول آبي رنگ است ، اما در نمونه هاي واقعي که بعدا ساخته خواهد شد، از جوهرهايي به رنگهاي ديگر هم استفاده مي شود تا صفحات ، قابليت نمايش تمام رنگها را داشته باشند.
وقتي ميکروکپسولها شارژ مي شوند، بسته به مثبت يا منفي بودن شارژ، چيپها به بالا يا پايين حرکت مي کنند و ميکروکپسول به رنگ سفيد يا آبي در مي آيد. اما شرکت زيراکس تدبير ديگري انديشيده است.
براي درک تکنيک استفاده شده در محصول اين شرکت که کاغذ الکترونيک (Electronic Paper) نام دارد، فرض کنيد توپهاي پينگ پونگي دراختيار داريد که يک طرف آنها سفيد و طرف ديگر آنها سياه است.
شما مي توانيد آنها را به گونه اي کنار هم بچينند، که سمت روشن يا تيره آنها نمايش داده شود، پس باز هم مي توانيد حروف ، کلمات و تصاوير را نشان دهيد.
جنس کاغذ الکترونيک نوعي لاستيک است که در آن توپهاي ميکروسکوپي در مايعي روغني شناورند و با شارژ مثبت يا منفي اين توپهاي کوچک مي چرخند و سمت روشن يا تيره آنها نمايش داده مي شود.
زيراکس قصد دارد يک حافظه (memory) هم به کاغذ الکترونيک خود اضافه کند. به اين ترتيب شما مي توانيد دهها کتاب را در يک کاغذ الکترونيک ذخيره کنيد.
کافي است هر روز صبح با چند کليک ساده روزنامه هاي آن روز را از اينترنت بگيريد و به کاغذ الکترونيک خود منتقل کنيد و آن وقت تمام روزنامه ها را يکجا داشته باشيد، بدون اين که براي خريد آن مجبور باشيد از خانه خارج شويد، يا حتي براي خواندن آن ، پاي رايانه بنشينيد. در ضمن دستانتان هم با جوهر روزنامه هاي چاپي کثيف نمي شود.
مهمتر از همه اين که مي توانيد در يک فضاي بسيار جمع وجور، آرشيو بزرگي از روزنامه ها و مجلات دلخواه خود، داشته باشيد و نگران از بين رفتن يا زردشدن کاغذهاي آنها نباشيد.
کتابهاي الکترونيک مصرف بسيار پاييني دارند، چيزي حدود 50تا صد برابر کمتر از صفحه نمايش هاي کريستال مايع. به اين ترتيب ، مي توانيد تا چند هفته بدون نياز به شارژ مجدد، محتويات کتاب خود را بخوانيد.
جوهر الکترونيک روي هر سطحي قابل استفاده است ، از ديوار و بيلبرد تبليغاتي گرفته ، تا برچسب قيمت و تصوير روي تي شرت.
خوانايي آن بسيار بيشتر از مانيتور است. رزولوشن کاغذ الکترونيک زيراکس ( 200dpi نقطه در اينچ) است ، چيزي در حدود 2 برابر يک LCD.
ما هم مثل شما انتظار نداريم ظرف چند سال آينده مردم کاغذها و کتابهاي خود را دور بيندازند و مانيتورهايشان را کنار بگذارند، اما معتقديم فناوري جوهر الکترونيک ، ميلياردها دلار در صنعت چاپ و نشر صرفه جويي خواهد کرد.

نوشته نجمه وثوقيان ( روزنامه جام جم شنبه ۱۱ بهمن ماه ۱۳۸۲ )